Aehpiedehtedh
Birje sitzt im Pausenraum, als Ristin zusammen mit einen Mann hereinkommt. Ristin stellt Birje ihren Bruder vor:
Buerie aerede!
Buerie aerede!
Daate mov vielle, Haanse.
Buaregh!
Buaregh!
Pronomen
Wiederhole die Pronomen und Eigentumspronomen!
Am nächsten Tag kommt Meerhke mit einer anderen Person in den Pausenraum.
Gie bist daate jis?
Maarja daate.
Dagke daate dov nïejte?
Ijje, ij leah, daate mov åabpa.
Maarijte ist neugierig und will wissen wer der Fremde ist.
Gie bist datne leah?
Manne leam Birje.
Åå jaa, ih leah datne Saaran åabpa?
Inhtse. Manne leam dan aajkohke.
Im leah
Das Wort „nicht“ hat keine Grundforn, nur eine Personenform. Es zeigt also, wer verneint.
| im leah |
ich nicht/ ich bin nicht |
| ih leah |
du nicht/ du bist nicht |
| ij leah |
er nicht/ er ist nicht/ sie nicht/ sie ist nicht |
| Im leah (manne) Birje. |
Ich bin nicht Birje. |
| Ih leah (datne) mov vielle. |
Du bist nicht mein Bruder. |
| Ij leah dïhte Haanse. |
Er ist nicht Hans. |
Das Verneinungsverb wir zusammen mit der Verneinungsform des Hauptverbes verwendet. Das Hauptverb hat nur eine Verneinungsform für alle Personen.
Jaavoe, nov lea, ijje, ij leah
Man kann mit „Ja“ oder „Nein“ antworten, wenn die Frage mit dem Hilfswort „Mejtie“ oder „Dagke“ gebildet wird.
Die Verneinung wird ausgedrückt mit „Ijje“ oder der Verneinung im/ ih/ ij
Dagke datne Birje?
Ijje, im leah.
Die Bestätigung wird ausgedrückt mit „Jaavoe“. Man kann auch nov leam/ nov leah/ nov lea (ja gewiß) verwenden, um die Frage zu bestätigen.
Mejtie dov nomme Birje?
Jaavoe, nov lea.
Man kann auch „Ja“ sagen mit den Wörtern „Nov“ oder „Jo“.
Birje blättert im Familienalbum. Sie kennt nicht alle Personen und fragt deshalb:
Gie dïhte lea?
Man jïjnje tsåahka?
Birje wacht auf, schaut an die Uhr und vermutet, daß sie verschlafen hat. Sie geht in die Küche und fragt Saara:
- Man jïjnje tsåahka?
- Tsåahka lea tjïjhtje.
- Dellie hijven! Mov tsåahka lea bielie göökte.
- Ij naan aehpieh. Daesnie prïhtjege. Duelie vuajnah!
- Gæjhtoe!
In Verbindung mit der Uhrzeit benötigt man auch die Zahlen 11 und 12
| 11 |
luhkie akte |
| 12 |
luhkie göökte |
Tsåahka lea luhkie akte.
Tsåahka lea bielie luhkie akte.
Man jïjnje tsåahka
Wenn du wissen willst, wie spät es ist, fragst du:
- Gïerth mannem, man jïjnje tsåahka?
Tsåahkam lïeredh
Entschuldigung – Auf samisch entschuldigt man sich mit
Taalh 11-20
Wir lernen die Zahlen 11 bis 20!
| 11 |
luhkie akte |
| 12 |
luhkie göökte |
| 13 |
luhkie golme |
| 14 |
luhkie njieljie |
| 15 |
luhkie vïjhte |
| 16 |
luhkie govhte |
| 17 |
luhkie tjïjhtje |
| 18 |
luhkie gaektsie |
| 19 |
luhkie uktsie |
| 20 |
göökte luhkie |
Våhkoen biejjieh
Lese das folgende Gedicht laut!
Våhkoen biejjieh. Akte våhkoe.
Tjïjhtje biejjieh.
MÅANTA
Buerie biejjie, Maarja!
DÆJSTA
Buerie biejjie, Duamma!
GASKEVÅHKOE
Buerie biejjie, Gååsta!
DUARSTA
Buerie biejjie, Dijna!
BEARJADAHKE
Buerie biejjie, Birje!
LAAVVADAHKE
Buerie biejjie, Laajla!
AEJLEGE
Buerie aerede, Aejla!
Våhkoe. Tjïjhtje biejjieh. Våhkoen biejjieh.
Welcher Tag ist heute?
Mij biejjide daenbiejjien?
Daenbiejjien lea…
Daenbiejjien måanta.
Daenbiejjien dæjsta.
Daenbiejjien gaskevåhkoe.
Daenbiejjien duarsta.
Daenbiejjien bearjadahke.
Daenbiejjien laavvadahke.
Daenbiejjien aejlege.
Lektion 4: Vokabeln und Übung