Wir fragen – Vokabeln

 

åabpa Schwester
aaj auch
aehtjie Vater
baernie Sohn, Junge
barre nur
daate dieses, diese
dagke Fragehilfswort
dan sein, ihr
dån du wohl
datne jealah du lebst
datne leah du bist
datnine mit dir
dejnie mit ihm, mit ihr
dïhte er, sie
dïhte jeala er lebt
dïhte lea er ist, sie ist – Personalpronomen
dov dein
gæjhtoe danke
gåmma Frau
gåmmedh deine Frau
gie wer
gie lea wer ist
guktie wie, was
hijven gut
ijje nein
jaavoe ja
jieledh leben
manne im leah ich bin nicht
manne jealam ich lebe
mig wie, wieviel
mov nomme mein Name
nååts als, auch
nïejte Tochter, Mädchen
nomme Name
satne lea er ist, sie ist – Reflexivpronomen – „Er sagte, daß er ist…“
tjædtjedh deine Mutter
tjidtjie Mutter
vielle Bruder

Lektion 3: Lektion und Übungen

Beispielsätze Lektion 3

 

Guktie dov nomme? Wie ist dein Name?
Gie dov tjidtjie? Wer ist deine Mutter?
Mov tjidtjie lea Ingke. Meine Mutter ist Inke.
Daate dov baernie? Ist das dein Sohn?
Jaavoe, daate lea mov baernie. Ja, das ist mein Sohn.
Dan nomme Jåhha. Sein Name ist Jåhha.
Dagke daate dov baernie? Ist das da dein Sohn?
Guktie datnine? Wie geht es dir?
Gæjhtoe, barre hijven. Danke gut.
Datne dån dïhte Piere? So, du bist der Pierre, oder?
Gie leah datne? Wer bist du?
Gie dïhte lea? Wer ist er?
Daate dov baernie? Ist das dein Sohn?
Daan nomme … Er heißt… / Sie heißt …
Guktie datnine? Wie geht es dir?
Manne leam Saara Ich bin Saara
Datne leah Jåhhva Du bist Jåhhva
dïhte / satne lea er ist, sie ist, es ist
Dïhte lea Piere. (Das ist Pierre) Das ist Pierre.
Dïhte lea golmen jaepien båeries. Er ist 3 Jahre alt.
Mannine hijven. Mir geht es gut.
Jeg er ikke Mats. Ich bin nicht Mats.
Guktie tjædtjedh? Wie geht es deiner Mutter?

 

Lektion 3: Lektion, Vokabeln und Übungen

Futur – Verben in der Zukunft

Verben in der Vergangenheit oder der Zukunft haben die Endung – mine

datne jieliemine du hast gelebt
du wirst leben

Die Gegenwart des Verbes kann auch die Zukunft ausdrücken.

manne vaadtsam ich gehe
datne vaadtsah du gehst
dïhte vaadtsa er geht, sie geht
månnoeh vaedtsien wir beide gehen
dah vaedtsieh sie gehen

Grammatik

Wir fragen – Lektion

Mov nomme lea

Birje kommt von der Arbeit nach Hause.  Vor dem Haus spielt Sööfe, die Tochter von Saara, mit einer Freundin. Sööfe fragt Birje:

Guktie dov nomme?

Mov nomme Birje.
Nååts dov nomme?

Sööfe.
Gie dov tjidtjie?

Mov tjidtjie lea Ingke.

Nååts dov nomme?

Lese die Fragen laut vor und antworte mit ganzen Sätzen!

  • Guktie dov nomme?
  • Gie dov tjidtjie?
  • Gie dov aehtjie?

Antwortmöglichkeit:
Mov nomme Birje.
Mov tjidtjie lea Ingke.
Mov aehtjie lea Even.

Daate dov baernie?

Birje geht rein. Drinnen sitzt Saare zusammen mit einem jungen Mann. Birje sagt:

  • Buerie biejjie!
  • Buerie biejjie!
  • Daate dov baernie?
  • Jaavoe, daate lea mov baernie.
    Dan nomme Jåhha.
  • Hei Jåhha, mov nomme Birje.
  • Buaregh!

Fragestellung

Auf samisch können wir auf verschiedene Arten eine Frage stellen:

Guktie dov nomme (lea)?
Gie leah datne?
Gie dïhte lea?
Daate dov baernie?

Wir haben eine Frage gestellt mit Hilfe eines Fragewortes mij, gie, guktie und nååts oder mit dem Fragehilfswort „dagke“. Eine Frage kann eingeleitet werden mit dem Fragehilfswort „dagke“.

Dagke daate dov baernie?

Guktie daan nomme?

Wie ist sein Name?
Wie ist ihr Name?

Schreibe auf, wie die Personen auf einem Foto heißen. Lese dann laut vor! Verwende die Namen Aanna, Piere, Birje und Eelle!

Daan nomme …

Guktie datnine?

Birje trifft Piere und fragt ihn, wie es ihm geht.

  • Buerie biejjie!
  • Buerie biejjie!
  • Guktie datnine?
  • Gæjhtoe, barre hijven.

Man kann auch fragen:

Guktie datne jielieminie? Wie lebst du?
Guktie datne veasoeminie? Wie hast du es?

Datne dån dïhte Jåvna?

  • Buerie iehkede!
  • Buerie iehkede!
  • Datne dån dïhte Jåvna?
  • Ijje, im leah. Manne leam Piehtere, Pieren aehtjie.
  • Buaregh. Manne leam Birje.
  • Buaregh!
  • Guktie datnine?
  • Gæjhtoe, mannine barre hijven.
  • Guktie gåmmedh?
  • Dejnie aaj barre hijven.

 

Im samischen hat das Verb die Form nach der Person, welche die Handlung ausführt.

Manne leam Saara Ich bin Saara
Datne leah Jåhhva Du bist Jåhhva
dïhte / satne lea er ist, sie ist, es ist

Da sind Einzahlformen, weil diese nur für eine Person gelten. Samisch hat auch Formen für zwei Personen oder mehrere Personen. Die Grundform des Verbes „sein“ ist – lea. Das ist die Form, die man meistens in den Wörterbüchern findet.

 

Dïhte- er, sie es
Wird als persönliches Pronomen verwendet.
Beispiel:
Dïhte lea Piere. (Das ist Pierre)
Dïhte lea golmen jaepien båeries. (Er ist 3 Jahre alt.)

Satne- er, sie
Wird als Reflexivpronomen verwendet, das heißt, es wird ein übergeordnetes Subjekt gezeigt.
Beispiel:
Dïhte jeehti satne edtja vuelkedh.
Er sagte, daß (er selbst) reisen wird.

 

Jetzt lernen wir, andere Verben zu beugen:

jieledh – leben

Guktie datne jealah?
Manne hijven jealam.
Guktie tjædtjedh jeala?
Dïhte hijven jeala.

manne jealam
datne jealah
dïhte jeala

 

Im südsamischen verwendet man normalerweise die Zustandsform des Verbes jieledh, welche die Endung – minie hat. – jielieminie
Mit der Zustandsform ist gemeint, daß die Handlung oder der Zustand (das, was geschieht), ist oder war.

Guktie datne jielieminie?
Manne hijven jielieminie.
Guktie dïhte jielieminie?
Dïhte hijven jielieminie.

 

 

Lektion 3: Vokabeln und Übungen

Wir fragen – Übung

Bringe die Wörter in die richtige Reihenfolge! Lese die Sätze danach laut vor!

dov Guktie nomme?
tjidtjie Ingke. Mov lea
Birje. nomme Mov
Gie tjidtjie? dov

Lese den Dialog laut vor und lerne die neuen Vokabeln!

  • Buerie biejjie!
  • Buerie biejjie!
  • Daate dov baernie?
  • Jaavoe, daate lea mov baernie.
    Dan nomme Jåhha.
  • Hei Jåhha, mov nomme Birje.
  • Buaregh!

Schreibe einen Dialog auf, wo du deine Familienmitglieder präsentierst! Verwende dabei die Wörter:

tjidtjie Mutter
aehtjie Vater
baernie Sohn, Junge
nïejte Tochter, Mädchen
vielle Bruder
åabpa Schwester

Daate dov nïejte?

Wie fragt man auf samisch? Übersetze ins samische! Schreibe die Fragen auf und lese laut vor!

  • Ist das deine Tochter?
  • Wie heißt sie?
  • Ist das dein Sohn?
  • Wie heißt er?

Trage die richtigen Fragewörter in die folgenden Fragen ein!

Nååts, Dagke, Gie und Guktie

—– daate dov nïejte?
—– dan nomme lea?
—– dov vielle lea?
—– dov nomme lea?

Übersetze die Wörter ins samische! Sprich laut!

was

dein

Name

ich heiße

wer ist

Mutter

sein

Sohn

Du triffst jemanden und willst wissen, wie diese Person heißt. Stelle die Frage!
Wie fragest du: „Wie heißt sie?“
Stelle erst die Fragen müntlich und schreibe sie dann auf!

Du willst wissen, wie er heißt. Wie stellst du die Frage?

Verbinde die jeweiligen Fragen mit der richtigen Antwort!

Guktie datnine? Mov vielle lea Maahke.
Gie dov vielle lea? Mov nomme lea Aanne.
Guktie dov nomme? Gæjhtoe, barre hijven.

 

Übersetze ins samische und schreibe es auf!

Wie geht es dir?
Mir geht es gut?
Wie geht es deiner Mutter?

 

Trage die entsprechende Verbform des Verbes „lea“ ein!

Manne ———- Saara.
Gie datne ———-?
Manne ———- Ristin.
Gie dïhte ———-?
Piere jeahta: Satne ———- Piere, Saaran geelle.

 

Übersetze ins samische!

  • Frau
  • wie
  • Vater
  • danke
  • ich bin nicht
  • Mutter
  • mein Name

 

Lektion 3: Vokabeln und Lektion

Erstelle eine Website wie diese mit WordPress.com
Erste Schritte